მატა ჰარი — მარგარიტა გერტრუდა ზელე

ადრეული ცხოვრება და ქორწინება


მარგარეტა ზელე მდიდარი მექუდის ქალიშვილი იყო, მამამისმა ოჯახის ფული დაკარგა, როდესაც მარგარეტა მოზარდი იყო. მისი მშობლები მოგვიანებით განქორწინდნენ და 1891 წელს დედის გარდაცვალების შემდეგ, ზელე ნათესავებთან გადავიდა საცხოვრებლად. მოგვიანებით, ის ლეიდენში მასწავლებელთა კოლეჯში სწავლობდა.
1895 წელს იგი დაქორწინდა კაპიტან რუდოლფ მაკლეოდზე, ჰოლანდიის კოლონიური არმიის ოფიცერზე. მრავალი ცნობით, რუდოლფი მოძალადე იყო და მარგარეტა სიფილისით დააინფიცირა. 1897 წლიდან 1902 წლამდე ისინი ჯავასა და სუმატრაზე ცხოვრობდნენ. წყვილს ორი შვილი ჰყავდა, მათი ვაჟი გარდაიცვალა, სავარაუდოდ, ძიძამ მოწამლა; თუმცა, ზოგიერთი ვარაუდობს, რომ მას მშობლებისგან სიფილისი გადაედო და მისი სიკვდილი დაავადების ვერცხლისწყლით მკურნალობამ გამოიწვია. ევროპაში დაბრუნების შემდეგ წყვილი დაშორდა და საბოლოოდ 1906 წელს განქორწინდნენ. თავდაპირველად მათი ქალიშვილის მეურვეობა მარგარეტას ეკუთვნოდა, მაგრამ რუდოლფმა უარი თქვა ფინანსურ დახმარებაზე, რის გამოც ის იძულებული გახდა, ბავშვი ქმრისთვის დაეტოვებინა.



მოცეკვავე პარიზში

მაგარატეტამ, რომელიც ქალიშვილთან შესახვედრად საკმარის ფულს ვერ შოულობდა, 1905 წელს პარიზში პროფესიონალურად დაიწყო ცეკვა ლედი მაკლეოდის სახელით. მალევე შეიცვალა სახელი და მატა ჰარი გახდა, რაც მალაიზიურად ნიშნავს „მზეს“ (სიტყვასიტყვით „დღის თვალი“). მაღალი, უკიდურესად მიმზიდველი, ზედაპირულად გათვითცნობიერებული აღმოსავლეთ ინდოეთის ცეკვებში და საჯაროდ პრაქტიკულად შიშვლად გამოჩენის სურვილით, მატა ჰარიმ მყისიერი წარმატება მოიპოვა პარიზსა და სხვა დიდ ქალაქებში. ზრდასრული ცხოვრების განმავლობაში მას მრავალი საყვარელი ჰყავდა და ბევრი მათგანი სამხედრო ოფიცერი იყო. ზოგიერთი კავშირი ფულთან იყო დაკავშირებული.



ჯაშუშობა

1917 წელს იგი საფრანგეთის წინააღმდეგ ჯაშუშურ საქმიანობაში დაადანაშაულეს, მაგრამ მოგვიანებით გავრცელებული ინფორმაციით, მატა ჰარი უდანაშაულო იყო.

მისი ჯაშუშური საქმიანობის შესახებ ფაქტები ბუნდოვანი რჩება. ზოგიერთი ცნობით, 1915 წლის ბოლოს, როდესაც ის ჰააგაში ცხოვრობდა, საპატიო გერმანელმა კონსულმა შესთავაზა მას გადაეხადა ნებისმიერი ინფორმაციისთვის, რომელიც მას საფრანგეთში შემდეგი მოგზაურობის დროს შეეძლო მიეღო. ფრანგების მიერ დაპატიმრების შემდეგ, მან აღიარა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ გერმანიიდან ფული მიიღო, გერმანელ დაზვერვის ოფიცერს მხოლოდ მოძველებული ინფორმაცია მიაწოდა.

მატა ჰარის მიერ სავარაუდოდ გაკეთებული განცხადებების თანახმად, იგი დათანხმდა საფრანგეთის ჯაშუშად მოქმედებას გერმანიის მიერ ოკუპირებულ ბელგიაში და არ შეუწუხებია თავი ფრანგული დაზვერვისთვის გერმანელებთან წინასწარი შეთანხმების შესახებ ეცნობებინა. მას განზრახული ჰქონდა მოკავშირეებისთვის გერმანიაში ბრაუნსვაიკ-ლიუნებურგის ჰერცოგის და ბრიტანეთის სამთავროში კამბერლენდის ჰერცოგის მემკვიდრის, ერნესტ ავგუსტუსის დახმარება.

ფრანგებმა მატა ჰარის ორპირობაში ეჭვი შეიტანეს და 1917 წლის 13 თებერვალს იგი პარიზში დააპატიმრეს. ოფიციალურმა პირებმა გერმანიის სახელით მის ჯაშუშურ საქმიანობას 50 000-მდე ფრანგი ჯარისკაცის სიკვდილი დააბრალეს, თუმცა ამ ბრალდების დამადასტურებელი არანაირი მტკიცებულება არ არსებობდა. 1917 წლის 24-25 ივლისს იგი სამხედრო სასამართლომ გაასამართლა და სიკვდილით დასჯა მიუსაჯეს. დაახლოებით სამი თვის შემდეგ იგი დახვრიტეს. რომ მტკიცება, რომ სიკვდილამდე მან ჯალათებს კოცნა გაუგზავნა, მოგვიანებით უარყვეს, თუმცა მტკიცება, რომ მან თვალის ახვევაზე უარი თქვა, სავარაუდოდ, სიმართლეა.


ნამდვილად იყო თუ არა დამნაშავე?

გარდაცვალების შემდეგ წლებში მატა ჰარი მრავალი წიგნისა და ფილმის თემა გახდა. რაც უფრო მეტი ინფორმაცია მოიპოვებოდა, მით უფრო გაჩნდა ეჭვები მის დანაშაულთან დაკავშირებით. გერმანიის მთავრობამ საჯაროდ გაამართლა იგი 1930 წელს და, როგორც ამბობენ, მისი საქმიანობის დოკუმენტირებული ფრანგული დოსიე მის უდანაშაულობაზე მიუთითებდა. 2017 წელს საფრანგეთმა გამოაქვეყნა მატა ჰარისთან დაკავშირებული სხვადასხვა დოკუმენტი, რამაც ბევრს დააჯერა, რომ ის ფრანგი ჩინოვნიკების მსხვერპლი იყო, რომლებიც ეძებდნენ ვინმეს, ვისაც ქვეყნის, ომში წარუმატებლობაში დაადანაშაულებდნენ. გარდა ამისა, ვარაუდობდნენ, რომ საზოგადოებრივი ნორმების უგულებელყოფამ ასევე ითამაშა როლი მის დაპატიმრებაში, გასამართლებასა და სიკვდილით დასჯაში.